نباشد كه كمتر از آن زنده تواند بود و بعد از آن ايصال نعم كند بواو و اگر چه هيكل او بر وجه كمال نباشد زيرا كه اجزا بر طريق ما كان شرط حلول روح نيست در آن و بعضى ميگويند كه ميتواند بود كه جثه شهدا كه بر زمين افتاده باشد حياة داشته باشد و لذات به آن و اصل شود مانند زندهء كه در خواب باشد لذات به او و اصل مىشود و آن محسوس غير نميشود چه در خواب انواع التذاذ و اصناف بمتجه و سرور مييابد و اينكه در حديث آمده كه منكر و نكير بعد از سؤال قبر بمؤمن گويند كه نم نومة العروس مصدق اين است و در آيه دلالتست بر صحت مذهب ما در سؤال قبر و اثابهء مؤمن در آن و عقاب عصاة در آن هم چنان كه در احاديث صحيحه متواتر و متضافر است و اينكه بلخى حمل آيه كرده بر حياة حشر جهت آنست كه منكر عذاب قبر است و از حضرت رسالت صلَّى اللَّه عليه و آله و سلم مروى است كه حق تعالى شهدا را شش خصلت كرامت ميفرمايد يكى آنكه اول قطرهء خون كه از بدن شهيد بر زمين رسد جملهء گناهان او را عفو نمايد دوم منزلتى كه در بهشت نامزد او باشد به او نمايد سيم هفتاد و دو حور عين را به او دهد چهارم او را از فزع اكبر و عذاب قبر ايمن گرداند و بحيلهء ايمانش بيارايد پنجم تاج وقار از ياقوت سرخ كه بهتر باشد از دنيا و هر چه در او است بر سر او نهد ششم شفاعة او را در حق هفتاد كس از اقربا قبول فرمايد و چون حق تعالى بيان چيزى نمود كه بندگان را به آن تكليف فرموده از عبادات در عقب آن بيان چيزى مىفرمايد كه امتحان كند ايشان را به آن از فنون مشقات و ميفرمايد كه * ( وَلَنَبْلُوَنَّكُمْ ) * خطاب باصحاب پيغمبر صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم است با ساير اهل تكليف و معنى اينست كه هر آينه ميآزمائيم شما را يعنى با شما معامله از مايندگان ميكنيم و اگر چه حال شما بر ما پوشيده نيست اما ميخواهيم كه عيار كار و بار هر كس بر محك امتحان ظاهر گردد تا بر عالميان ظاهر شود كه كدام از شما صابرند بر بلا و مستسلم قضا شده‌اند و سر تسليم را برضاى او نهاده‌اند و چه كسانيند كه به جهت بيصبرى و عدم رضا به قضاى بارى از ايشان ممتاز شده‌اند و اين آزمايش به چند نوعست * ( بِشَيْءٍ مِنَ الْخَوْفِ ) * به چيزى اندك از بيم دشمن در غزايا از ترس حق تعالى تقليل شيء نسبت به آن چيزى است كه حق تعالى ايشان را از آن نگاه مىدارد تا تخفيف مشاق نمايد بر ايشان و بنمايد بايشان كه رحمت واسعهء او مفارقت نميكند از ايشان يا نسبت به آن چيزى كه معاندان ايشان را رسد در دنيا و در آخرت و اخبار ايشان بابتلا قبل از وقوع آن به جهت آنست كه تا توطين نفوس خود نمايند بر آن * ( وَالْجُوعِ ) * و ديگر به چيزى اندك از گرسنگى كه آن قحط است و تنگى و يا روزه داشتن * ( وَنَقْصٍ مِنَ الأَمْوالِ ) * و نقصان بعضى از مالها كه بتاراج حادثات رود در غزايا و غير آن از آفات